AİHM, Gezi davası kapsamında cezaevinde hükümlü bulunan ve 2023 seçimlerinde TİP’ten Hatay milletvekili seçilen Can Atalay’ın derhal serbest bırakılması ve milletvekilliği görevine dönmesi gerektiği kararını açıkladı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) iki hak ihlali kararına rağmen tahliye edilmeyen ve milletvekilliği düşürülen Türkiye İşçi Partisi (TİP) üyesi Can Atalay’ın başvurusunu karara bağladı. AİHM, Türkiye’nin Atalay’ı derhal serbest bırakmasını ve onun milletvekilliği görevini yerine getirmesine izin vermesi gerektiğini bildirdi.
AİHM: 4 ayrı maddeden ihlal var
AİHM, Türkiye’nin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını düzenleyen sözleşmenin 5. maddesinin birinci fıkrası ile tutukluluğun yargısal denetimine ilişkin dördüncü fıkrasını ihlal ettiğine karar verdi. AİHM, bu iki ihlalin yanı sıra hakların sınırlanmasının amaç dışı kullanılmasını yasaklayan 18. madde ile serbest seçim hakkını düzenleyen 1 No’lu Protokol’ün 3. maddesinin de ihlal edildiğine hükmetti.
Kararında Türkiye’nin gelecekte benzer ihlallerin önüne geçmek için gerekli tedbirleri alması gerektiğini ifade eden AİHM, Türkiye’nin Atalay’a 32 bin 500 euro manevi tazminat ödemesini kararlaştırdı.
Atalay, AİHM’e başvurusunda milletvekili seçilmesine ve AYM’nin lehine verdiği kararlara rağmen tutukluluğunun sürmesinin özgürlük ve güvenlik hakkını ihlal ettiğini, AYM kararlarının uygulanmaması nedeniyle de etkili bir yargısal denetim mekanizmasının işlemediğini iddia etmişti.
Erkan Baş, TBMM Başkanı Kurtulmuş’a çağrı yaptı
TİP Genel Başkanı Erkan Baş, X hesabındaki açıklamasında AİHM’in, Atalay’ın milletvekili seçildikten sonra cezaevinde tutulmasını hukuka aykırı bulduğunu ve milletvekilliği görevinin engellenmesinin hem Atalay’ın haklarını hem de kendisini seçen halkın iradesini ihlal ettiğine hükmettiğini belirti.
Kararın anlamını “Bir insan mahkemeye başvuruyor, haklı bulunuyor, serbest bırakılması gerekiyor, fakat karar uygulanmadığı için cezaevinde kalıyor” sözleriyle özetleyen Baş, tüm siyasi partilere ve TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’a şu çağrıda bulundu:
“Bu hukuksuzluğa derhal son verilmelidir. Can Atalay’ın derhal TBMM Kütüğü’ne kaydı yapılmalı, tahliye edilmeli ve yemin edip görevini yapması sağlanmalıdır.”
Can Atalay’ın yargı süreci
Can Atalay, Gezi Parkı eylemlerinde açılan davada ‘avukat’ kimliğiyle yargılanmıştı. Atalay’ın 2014 yılından itibaren süren yargılamasında birden fazla iddianame ve beraat kararı gündeme geldi. Mart 2014’te aralarında Can Atalay’ın da bulunduğu 26 kişi “örgüt kurmak ve yönetmek” suçlamasıyla yargılandı. Yaklaşık bir yıl sonra tüm sanıklar beraat etti.
Tekrar yargılamada mahkumiyet, AYM’den hak ihlali kararı
Nisan 2022’de mahkeme Atalay’a “hükümeti devirmeye teşebbüse yardım” suçundan 18 yıl hapis cezası verdi. 2023 yılında Hatay milletvekilliğine seçilen Atalay, hapiste olduğu için yemin edemedi. Anayasa Mahkemesi (AYM) 25 Ekim 2023’te, Atalay’ın haklarının ihlal edildiğine iki kez karar vererek tahliyesini istedi. AYM, Atalay’ın “seçilme hakkı” ve “kişi hürriyeti hakkı”nın ihlal edildiğine karar verdi. Atalay hakkında AYM tarafından hakkında yeniden yargılama yapılması, tahliyesi ve 50.000 TL tazminat ödenmesi istendi. Ancak Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu kararı tanımadı ve bu durum iki yüksek mahkeme arasında bir krize yol açtı. Yargıtay 3. Ceza Dairesi, AYM kararını verenler hakkında suç duyurusunda bulundu ve Atalay’ın milletvekilliğinin düşürülmesi için dosyayı Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) gönderdi.
AYM, 21 Aralık 2023’te Atalay hakkında bir kez daha oybirliğiyle “hak ihlali” kararı verdi ve Atalay’ın tahliyesini istedi. Ancak 13. Ağır Ceza Mahkemesi kararı uygulamayarak dosyayı Yargıtay’a gönderdi. 3 Ocak 2024’te Yargıtay 3. Ceza Dairesi bir kez daha AYM’nin Atalay hakkında “hak ihlali” kararının hukuki değeri olmadığına ve karara uyulmamasına hükmetti.
30 Ocak 2024’te TBMM Genel Kurulu’nda Atalay’ın milletvekilliği düşürüldü.



