Gidenler bilir, Yerebatan sarnıcının o serin loşluk hissi uzun süre insanın teninde kalır. Bir de ters duran Medusa heykelinin gizemi, gözlerinin çekimi akılda… İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nden alınıp Kültür Bakanlığı’na devri ile gündem olmasından sonra bir ayda 500 bin ziyaretçi ile tarihi bir şölen sunan Yerebatan Sarnıcı, devir işlemiyle gündemde. İBB yetkililerinin son açıklamasına göre, müzeye giriş ücretinin 1 TL yapıldığı nisan ayından bu yana 500 bin ziyaretçi akın etmiş. Normalde yılda 1.5 milyon ziyaretçisi ile İBB’ye bağlı en çok ziyaret edilen müze olan Yerebatan Sarnıcı, 1 aydan biraz fazla sürede 500 bin ziyaretçi görmüş.
İşte bu müze 41 yıldır ev sahipliği yapan İstanbul Belediyesi’nden alınıp Vakıflara yani Bakanlığa verildi. Peki Yerebatan Sarnıcı’nın hikayesi ne ve niye el değiştirdi? Biraz tarihi bilgilere bakacak olursak Yerebatan Sarnıcı(Batık Saray), 6’ıncı yüzyılda Bizans İmparatorluk Sarayı‘na su sağlamak için inşa edilmiş. Osmanlı döneminde de su rezervi olarak işlev görmüş ve Topkapı Sarayı’na su sağlamış. Zamanla zarar gören bu büyük eser, ilk onarımını Osmanlı Döneminde 1725’te görmüş. Sarnıçtaki en kapsamlı ilk bakım, III. Ahmet döneminde Mimar Kayserili Mehmet Ağa tarafından yapılmış. Yine tarihi bilgilere göre ikinci bir onarım da II. Abdülhamid döneminde gerçekleştirilmiş. Türkiye Cumhuriyeti döneminde ise 1955-1960 yıllarında kırılma riski taşıyan 9 sütunu kalın bir beton tabakayla kaplanarak sarnıcı koruma çalışmaları yapmış.
İBB, 1987’de müze olarak açıyor…
Ancak Yerebatan Sarnıcı en büyük restorasyonu 1985-87 yılları arasında görüyor. Anavatan Partisinden İBB Başkanı seçilen Bedrettin Dalan döneminde restorasyon çalışmaları başlıyor ve 1987’de halkın ziyaretine açılıyor. Yani İstanbul’un sahip olduğu bu büyük tarihi eser yine İstanbul’u yönetenlerce sahip çıkılarak müze haline getiriliyor.
Son olarak en önemli restorasyonu ise Ekrem İmamoğlu zamanında yapıldı. İBB’nin sitesindeki habere göre her ne kadar restorasyon kararı 2012’de alınsa da Yerebatan Sarnıcı Müzesi’ndeki çalışmalar 2016 yılında, 08.08.2012 tarihli ilgili Koruma Kurulu’nca onaylanmış projeler doğrultusunda ancak başlıyor. 2019 yılının sonuna kadar restorasyon kararları alınamaması nedeniyle de süreçler bir türlü ilerletilemiyor.
2020 yılında yüzde 20 gerçekleşme oranıyla restorasyon çalışmalarını devralan İBB Miras ekiplerince Yerebatan Sarnıcı için depreme uygun yeni bir statik proje hazırlanıyor. 23.10.2020 tarihinde İstanbul IV Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü’ne iletiliyor. Ve 68 gün sonra beklenen onay gelince restorasyon yapılıyor. Nitekim Yerebatan sarnıcı, restorasyonun tamamlanmasıyla 25 Temmuz 2022’de yeniden müze olarak ziyaretçilere açıldı. Açılış öncesi dönemin CHP Genel başkanı Kemal Kılıçdaroğlu, Ekrem İmamoğlu ve son süreçte hapse giren mahir Polat’ın birlikte müzeyi gezmesi de kameralara yansıdı.
41 yılın 25 yılında iktidar İslamcı belediye başkanları vardı
Yerebatan Sarnıcı, sırasıyla;
Bedrettin Dalan(Anavatan Partisi), Nurettin Sözen (Sosyaldemokrat Halkçı Parti), R. Tayyip Erdoğan(Refah Partisi), Ali Müfit Gürtuna(Fazilet Partisi), Kadir Topbaş(AK Parti) ve son olarak Ekrem İmamoğlu(CHP) olmak üzere 39 yıl İBB müzesi olarak ziyarete açık oldu. Ne var ki Nisan 2026’da ani bir kararla İBB’den alınarak Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredildi.
Oysa bu restorasyon dönemiyle birlikte toplam 41 yılın 25 yılında Refah-Fazilet ve AK Partili belediye başkanları vardı ve onların yönetimindeyken İBB müzesi olarak faaliyetteydi.
Ne oldu da Yerebatan Sarnıcı İBB’den alınıp Bakanlığa devredildi?
Bunu anlamak için son yıllara bakmak yetiyor sanırım. 31 Mart 2024 seçimlerinde belediyelerin büyük bir kısmı CHP’li başkanların yönetimine geçmesiyle adım adım ilerletilen bir sürecin parçası bu devir. Hapisteki başkanlar, ‘mutlak butlan’ kararıyla kemal Kılıçdaroğlu’nun tekrar CHP’nin genel başkanı yapılması ve bu süreçte belediyelerin kooperatif, şirket kurmasının Cumhurbaşkanlığı iznine bağlanmasına dair yasanın çıkması… Belediyelerin yani yerel yönetimin alanı daraltılıyor, kaynakları yavaş yavaş kurutuluyor.
Aynı süreçte İstanbul’un en çok ziyaret alan müzesi Yerebatan Sarnıcının işletmesi ve mülkiyetinin 41 yıl sonra 2026 yılının Nisan ayı başlarında Kültür ve Turizm Bakanlığı’na bağlı Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilmesi… İBB’nin girişimi ile ziyarete açılan, belediye kaynakları ile restore edilip ayakta tutulan dünyaca ünlü tarihi eser artık bakanlığa geçti. Gelirleri de bakanlığın olacak. Yani bu öyle bir değişim ki bu 1500 yaşındaki Yerebatan Sarnıcı bile bundan kaçamıyor, bir müze bile payını alıyor.
